h 3 r z i n

Behulpzaam Engels       22 november 2016

Steeds vaker kom ik in Nederlandse teksten en vertalingen uit het Engels (en het Frans) van die typische constructies tegen die bij mij meteen alarmbellen doen rinkelen. Voor veel mensen, met name de Engels geschoolden, is het volkomen correct Nederlands. Ik vind van niet, er zijn zoveel betere alternatieven voorhanden.

Een van die gevallen is het anglicisme rond het Engelse werkwoord 'to help'. We weten allemaal dat dat 'helpen' betekent, maar moeten we het daarom altijd als zodanig vertalen? Neem het volgende voorbeeld.

I'll help you with this difficult task.

In dit voorbeeld is 'to help' rechttoe rechtaan te vertalen door 'helpen'.

Ik help je wel met deze moeilijke klus.

Maar het wordt anders wanneer het onderwerp van 'help' geen persoon, maar een ding of abstractie is.

This is a great tool. It will help you make a cupboard in no time.
Dit is een geweldig stuk gereedschap. Het zal je helpen een kast in een vloek en een zucht te maken.

Daar heb je het, dat vermaledijde anglicisme dat je steeds vaker ziet opduiken in tal van teksten, meestal in enigszins wetenschappelijke publicaties. Hoe vertaal je zo'n zin dan beter?
Wel, als volgt:

Met dit geweldige stuk gereedschap zet je zo een kast in mekaar.

Is dit misschien te vrij vertaald? Ik betwijfel het. En het loopt ook nog eens lekker, nietwaar? In dergelijke gevallen is het veel beter 'help' te vertalen door 'met behulp van' of zelfs gewoon door 'met', en de zin vervolgens een beetje om te gooien of zinnen aan elkaar te koppelen.
Dát is vertalen.

Vertalen is niet louter vertalen wat er staat, maar hertalen naar de essentie van wat er staat.

To cat or not to cat       19 november 2016

Ik ben helemaal om. Vroeger moest ik niets van cat hebben, maar sinds ik het gemak van dit gereedschap heb leren kennen, kan ik bijna niet meer zonder. Bijna.

CAT staat voor computer-assisted (of computer-aided) translation. De computer ondersteunt mij dus in mijn zoektocht naar het juiste woord. Het is niet zo dat hij me het werk uit handen neemt, maar hij maakt het wel lichter. Cat-tools leveren geen kant-en-klare machinevertalingen, wat overigens wel tot de mogelijkheden behoort en vanwege de 'abominabiliteit' daarvan voor mij voorheen een reden was om geen gebruik te maken van hun functionaliteit.

Wat het werken met cat-tools als OmegaT en Memsource zo bijzonder maakt is het feit dat je niet voortdurend hoeft te grijpen naar woordenboek of dictionaire. Elk segment (alinea of zin) gaat vergezeld van mogelijke vertaaloplossingen, soms zelfs van hele, uit het al vertaalde stuk geplukte zinnen, die je dan kunt kopiëren naar waar je op dat moment mee bezig bent. Bovendien kun je een eigen woordenlijst aanleggen en laden, wat erg handig is bij het vertalen van teksten met een heel eigen, vaak vaktechnische, terminologie. Op die manier houd je betere controle op de eenduidigheid.

Straks ga ik ook over op SAWP (Speech Aided Word Processing). Dan kan ik met mijn twee tikvingers in de neus gaan zitten vertalen.

De spellingchecker keurt dit goed1      17 november 2016

De spellingchecker is een onmisbaar instrument voor het controleren van ingewikkelde teksten, maar as ut aan kom op simpele, laad hei ut gouw af weten, dan weed hei niet meer wad hij wilt.

Medische terminologie, filosofisch jargon, fijnmechanische spitsvondigheden, hij draait er zijn hand niet voor om. Maar o wee as ut gin tralala en hop sake is, dan raakt ie van de wijze en ga met alle winde mee.

Is er noch leve na de spellingcheck of motten we de shag met rook en al inhaal eren? Kan de kontroller op de schrot hop nou ie gin wit heb van de konttekst? Al met al blijf de mens in trek om zen zelftaal en beeld te kuise.2

1. De spellingchecker van Word kon geen fouten ontdekken in deze tekst, want alles is inderdaad correct gespeld.
2. De redacteur van herzin heeft waar nodig de tekst van hoofdletters en juiste interpunctie voorzien.